Verantwoord omgaan met technologie

Het manifest ‘Tada – Duidelijk over data’ biedt alle stakeholders in steden en regio’s handvatten om op een verantwoorde manier om te gaan met digitalisering. In een serie interviews gaat de Board vanuit verschillende invalshoeken in op het belang hiervan. Deze keer: Harm van Beek, mede-eigenaar van The Incredible Machine.

Het manifest werd geschreven door en richt zich op ontwikkelaars en ontwerpers en heeft als ondertitel Guidelines for responsible design in a connected world. “Monetizing only through connectivity rarely guarantees sustainable commercial success” staat er in de eerste richtlijn “We don’t believe the hype.”

Hoe verhoudt het IOT Manifesto zich tot het manifest Tada – duidelijk over data?

“Er zijn veel overeenkomsten. Ook wij noemen het voorzichtig omgaan met het verzamelen van data en de menselijke maat als belangrijke punten. En ook wij zijn niet zo gebiedend, ons manifest is meer een checklist waarmee we engineers en designers willen aanmoedigen een mening te vormen over de verschillende onderdelen. Ik sprak laatst iemand die vertelde dat er al meer dan 40 van dit soort manifesten zijn. Ik zie dat als een goed teken, kennelijk vinden heel veel mensen iets van verantwoord omgaan met technologie.”

Wat heeft het manifest voor jullie gedaan?

“Voor ons als bedrijf was dit manifest een omslagpunt. Je kunt ook niet meer terug. Eerst dit opschrijven en dan voor klanten allerlei creepy dingen met data gaan doen, zou niet echt logisch zijn. Het manifest helpt ons om het gesprek met klanten aan te gaan over bepaalde onderwerpen. Maar het betekent ook dat we sommige klanten hebben moeten laten gaan, doordat er geen match was op onze waarden. Die klanten wilden dan alleen aan de minimale wettelijke eisen voldoen, maar dat was voor ons niet genoeg. Natuurlijk is dat niet makkelijk: als klein bedrijf moeten we het hebben van een paar grote klanten per jaar. Maar het levert ons ook iets op: het voelt goed om op deze manier te werken, om dichtbij je eigen waarden te blijven en er komen ook bedrijven naar ons toe juist omdat we ons op deze manier proberen te onderscheiden.”

Wat voor klant hebben jullie moeten laten gaan en wat voor klant is juist bij jullie terecht gekomen hierdoor?

“Een bedrijf wilde in een gebouw allerlei data gaan verzamelen van personen om die mensen een betere service te kunnen verlenen. Dat vonden we op zich niet verkeerd, wij hebben het idee dat het mogelijk is om waarde van data te kunnen gebruiken zonder dat je allerlei creepy dingen doet. Zij bleken hierin verder te willen gaan dan wij verantwoord vonden en waren niet echt geïnteresseerd in het manifest. Daar hield de samenwerking dus op. Aan de andere kant was een klus voor Elaad, dat zich bezig houdt met slimme oplaadstations, nooit op ons pad gekomen als we ons niet zo hadden geprofileerd.”

Wat hebben jullie voor hen gedaan?

“In de toekomst moeten we slim omgaan met het opladen van elektrische auto’s om het elektriciteitsnetwerk niet te overbelasten. Maar smart charging kan onwenselijke resultaten voor de burger hebben als alle besluitvorming in black boxes zit, waardoor mensen geen idee hebben op basis waarvan ze wel of niet op dat moment hun auto kunnen opladen. ElaadNL kwam met deze uitdaging bij ons terecht. De uitdaging bij het ontwerpproces is om de juiste informatie op de juiste manier over te brengen. Het algoritme tonen aan gebruikers heeft niet zoveel zin, want al die formules zegt de gemiddelde persoon niet zoveel.”

Het gaat hier om de menselijke maat dus.

“Gebruikers moeten inderdaad handelingsperspectief kunnen krijgen. Ze moeten inzicht kunnen krijgen in waarom ze op een bepaald moment meer of minder stroom krijgen: omdat de capaciteit van het netwerk even minder is doordat zon en wind het laten afweten bijvoorbeeld. Of doordat er een dokter is die altijd voorrang krijgt. Wij hebben daarvoor een interface ontworpen die zorgt dat de gebruiker handelingsperspectief krijgt, zodat hij weet op welke gronden hij eventueel bezwaar kan maken of misschien wel gerustgesteld kan worden. Voor Alliander is deze case vooral een manier om gemeenten bewust te maken van dit soort zaken. Gemeenten zouden in aanbestedingen moeten kiezen voor partijen die dit soort transparantie kunnen laten zien.”

Wat waren de obstakels in dit traject?

“Die waren er eigenlijk niet. Het blijkt dat het geen rocket science is om te ontwerpen met de belangen van de mens centraal. De standaard methoden en tools voor user experience design en interface design konden ook hier gewoon worden toegepast. De komst van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG of GDPR) en de onthullingen rondom Facebook en Cambridge Analytica maken de menselijke maat extra actueel. We zijn op dit moment bezig met het opstellen van ‘design patterns’, die het mensen mogelijk maken geïnformeerde keuzes te maken over welke data ze met bedrijven delen. De ontwerpen van grote databedrijven hiervoor proberen gebruikers nog te veel te verleiden om alles te delen en zo hun business model te voeden. Ook hier zijn eenvoudigere interfaces te ontwerpen die de belangen van de mens centraal stellen.”

Heb je een advies voor organisaties die serieus met Tada of met het IOT Manifesto aan de slag willen?

“Het lastige van een manifest is altijd hoe je het in de praktijk kunt toepassen. Daar zou een soort toolbox voor moeten zijn. Binnen een bedrijf moet het in elk geval meer zijn dan er in een workshopje aandacht aan besteden. Je moet op hoog niveau in de organisatie kunnen laten zien dat het ook een manier is om je te onderscheiden van de concurrentie. Zo’n manifest kan helpen om in elk geval het gesprek met je baas aan te gaan. Maar ik realiseer me dat de praktijk weerbarstig is, dat is ook voor ons een grote uitdaging in gesprekken met klanten. Het blijft moeilijk om te laten zien dat goede ethiek iets oplevert voor de klant, terwijl het tegelijkertijd extra moeite kost.”

Meer weten over tada?

Bekijk hier het manifest tada.city

Tekst: Mirjam Streefkerk

#slimgroengezond

Het manifest draagt bij aan gezamenlijke waarden voor privacy rondom internetgebruik en het realiseren van digitale burgerrechten.

Help ons verbeteren

Heb je 5 minuten voor een paar vragen over onze website?